Wpływ ksylitolu na zęby

Czy cukier może być zdrowy? Owszem, pod warunkiem, że jest ksylitolem. Ten niepozorny proszek, wyglądem i smakiem przypominający tuczący i powodujący dziury w zębach biały cukier, coraz częściej gości nie tylko w naszych kuchniach, ale i w łazienkach. Pasta do zębów z ksylitolem dla dzieci, gumy do żucia czy lizaki z ksylitolem to produkty po które coraz chętniej sięgamy z myślą o zdrowiu Naszych Maluchów, ale czy słusznie? Czy ksylitol faktycznie ma dobroczynny wpływ na nasze zęby? Czy może zastąpić fluor?

Co to jest ksylitol?

Ksylitol to jeden z najpopularniejszych słodzików, który został odkryty już pod koniec XIX wieku przez niemieckiego chemika i noblistę profesora Emila Fischera i doktora Gabriela Bertranda. Ksylitol, dla części z nas znany jako symbol E967, dla innych jako cukier brzozowy, jest pozyskiwany w sposób naturalny z kory fińskiej brzozy, z kolb kukurydzy, owsa, wytłoków trzciny cukrowej czy z buku. Lista produktów, w których ksylitol występuje naturalnie jest jednak znacznie dłuższa – znaleźć go możemy również w wielu owocach (śliwkach, gruszkach, malinach, borówkach, jagodach, porzeczkach), warzywach (szpinak, kalafior, sałata), pieczarkach czy w zbożach. Co ciekawe, ksylitol wytwarzany jest nawet przez nasze organizmy podczas procesu trawienia (ok. 15 gram dziennie). Ksylitol posiada słodki smak bardzo zbliżony do tradycyjnego cukru, ale o 40% mniejszą kaloryczność (1 gram to 2,4 kcal) i o wiele niższy indeks glikemiczny (ok. 13, w przypadku sacharozy wynosi on ok. 70, a czystej glukozy – 100). Z racji tego, słodzik ten jest bardzo popularny wśród osób chorujących na cukrzycę oraz odchudzających się. Cukier brzozowy to jednak nie tylko produkty spożywcze i dieta, ale również higiena jamy ustnej i pasta do zębów z ksylitolem.

Ksylitol a zęby

Zacznijmy od małej lekcji chemii. Ksylitol tak naprawdę nie jest żadnym cukrem, lecz alkoholem cukrowym. W przeciwieństwie do cukrów prostych w postaci fruktozy i glukozy, oraz otrzymywanej z ich połączenia sacharozy (będącej głównym składnikiem cukru spożywczego), ksylitol zawiera w swojej budowie nie 6, lecz 5 atomów węgla. Co to oznacza w praktyce? Że większość bakterii bytujących w naszej jamie ustnej (w tym próchnicotwórcze Streptococcus mutans) nie jest w stanie strawić cząsteczek ksylitolu, w wyniku czego te nie fermentują, a wspomniane bakterie po prostu umierają z głodu. Należy również dodać, że brak fermentacji oznacza w tym przypadku brak wytwarzania się w jamie ustnej kwasów, które osłabiają szkliwo zębów i powodują próchnicę. Pasta do zębów z ksylitolem, bowiem najczęściej o tej mówimy w kontekście zagadnienia jakim jest „ksylitol a zęby” hamuje zatem rozwój bakterii próchnicotwórczych. Ponadto ksylitol, będąc związkiem zasadowym, przywraca prawidłowe pH śliny i pobudza jej produkcję, przez co tak chętnie dodawany jest chociażby do gum do żucia zapewniając im słodkawy smak. Warto dodać, że prawidłowa higiena jamy ustnej posiada nierozerwalny związek z tak często bagatelizowaną przez nas pracą ślinianek. Ślina stanowi bowiem naturalną ochronę dla zębów, wypłukuje z ich powierzchni nagromadzone resztki pokarmowe, działa bakteriobójczo oraz naturalnie nawilża nasze błony śluzowe. Z racji tego, pasta do zębów z ksylitolem czy też inne produkty z cukrem brzozowym są szczególnie polecane osobom cierpiącym na tzw. kserostomię czyli suchość w ustach. Pasta do zębów z ksylitolem dla dzieci posiada jeszcze jedną niezwykle ważną właściwość – mianowicie obecność cukru brzozowego wspomaga przyswajanie wapnia przez organizm, a co za tym idzie zwiększa mineralizację szkliwa zębów. Cecha ta jest bardzo istotna w przypadku Maluchów z uzębieniem mlecznym, które jest jednak mniej odporne na próchnicę niż zęby stałe.

Czy ksylitol może zaszkodzić?

Mimo, że ksylitol nie posiada jakichkolwiek właściwości toksycznych, stosowany w nadmiarze może oczywiście zaszkodzić. Za nadmiar uznaje się 45 g dziennie w przypadku dzieci i 100 g dziennie w przypadku dorosłych. Jako, że ksylitol nie wchłania się w jelicie cienkim, a od razu przechodzi do okrężnicy i w niej fermentuje, o jego przedawkowaniu świadczą w głównej mierze różne symptomy ze strony układu pokarmowego. Fakt przekroczenia limitu dziennego spożycia cukru brzozowego nasz organizm może manifestować w postaci biegunki, nudności, wzdęć, kolki, zwiększonych ruchów jelit czy zaparć. W niewielu przypadkach może dojść również do owrzodzeń jamy ustnej. Warto także mieć na uwadze, że szkodzić może nie tyle sam ksylitol co współobecność w preparacie innych substancji czy też sposób jego przyjmowania. Na przykład zbyt częste i długie żucie gumy z ksylitolem może wywołać nie tyle biegunkę, co przyczynić się do ścierania zębów, zgrzytania (tzw. bruksizmu) czy nawet przerostu mięśni żwaczy. Szkodliwa może być także domowa pasta do zębów, na którą przepisy znaleźć można na wielu stronach internetowych propagujących stosowanie ekologicznych, „zdrowych” i naturalnych preparatów do higieny jamy ustnej zamiast „sklepowych” i „chemicznych” past do zębów posiadających fluor w składzie. Taka domowa pasta do zębów oprócz ksylitolu i oleju kokosowego, zawiera bowiem duże ilości sody oczyszczonej. Ta, niestety wbrew mylnym opiniom, bardziej szkodzi aniżeli pomaga zębom. Mianowicie działa ona jak papier ścierny, usuwając (a dokładniej ścierając) płytkę nazębną wraz ze szkliwem i tym samym przyczyniając się do osłabienia zębów.

Pasta do zębów z ksylitolem czy z fluorem?

Pasta do zębów z ksylitolem dla dzieci bardzo często traktowana jest jako alternatywa wobec pasty do zębów z fluorem. Najchętniej sięgają po nią rodzice Maluszków z dopiero co wyrzynającymi się, pierwszymi ząbkami, którzy cenią produkty ekologiczne, z naturalnym składem i obawiają się szkodliwego działania fluoru. Fakt ten wykorzystują liczni producenci środków do higieny jamy ustnej dla dzieci, oferując takie dobrodziejstwa, jak płukanki z cukrem brzozowym, pasta do zębów z ksylitolem czy nawet chusteczki do pielęgnacji dziąseł z ksylitolem. Należy jednak jasno powiedzieć, że ksylitol w żadnym wypadku nie może być traktowany jako alternatywa wobec fluoru, bo substancje te wykazują zupełnie odmienne działanie. Ksylitol bowiem stymuluje produkcję śliny i ogranicza namnażanie bakterii próchnicotwórczych, natomiast fluor wzmacnia szkliwo zębów wbudowując się w ich strukturę i tym samym uodparniając je na działanie niekorzystnych kwasów. Ponadto fluor hamuje rozwój bakterii gromadzących się na płytce nazębnej, wspomaga regenerację szkliwa i remineralizację zębów. Pasta do zębów z ksylitolem dla dzieci nie wzmacnia zębów, a stosowana samodzielnie, bez jakiejkolwiek profilaktyki fluorkowej, nie stanowi wystarczającej ochrony przed próchnicą. Ksylitol może być zatem traktowany wyłącznie jako wsparcie w codziennej higienie jamy ustnej, a nie całkowity zamiennik wobec fluoru. Należy jednak dodać, że i owe wsparcie na chwilę obecną jest traktowane dyskusyjnie, gdyż metaanaliza Cochrane Database Systemic Reviews wykazała brak wystarczających dowodów na to, że pasta do zębów z ksylitolem i fluorem lepiej zapobiega próchnicy, aniżeli standardowa pasta z fluorem. Wspomniane badania wykazały ponadto, że skuteczność cukru brzozowego zwiększa się wraz z długotrwałością i częstotliwością jego spożywania oraz wraz ze wzrostem dawki. Aby natomiast osiągnąć optymalną ilość dziennej dawki ksylitolu wyłącznie z samej pasty do zębów z tymże składnikiem, należałoby codziennie zużywać ponad 1 jej tubkę! Udzielając zatem odpowiedzi na pytanie „czy lepsza jest pasta do zębów z ksylitolem czy z fluorem?” najlepiej jest zaufać specjalistom i stosować się do zaleceń Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej wybierając pastę z odpowiednim stężeniem fluoru począwszy od pojawienia się pierwszego ząbka w jamie ustnej Malucha.

.

Umów się na konsultację do jednego z naszych lekarzy

Wiemy jak ważne jest zdrowie Twojego dziecka, dlatego zrobimy wszystko aby mu pomóc!